در این نوشته به بررسی ادعاهایی درباره رخدادهای محرم سال ۶۱ هجری قمری میپردازیم.
همانگونه که در تصویر روبهرو میبینید، با استناد به کتاب تاریخ طبری ادعا شده است که «عباس بن علی و پنجاه نفر سواره و پیاده، بیست مشک آب را پر کردند و به سوی خیمهگاه برگشتند و هیچ عضوی از بدن او جدا نشد و در روز عاشورا حسین و یارانش به اندازه کافی از آب برخوردار بودند و تشنه نبودند.»[آ][ب]
ادعای دیگری که در این تصویر بیان شده این است که «حسین واعظ کاشفی (۸۴۰ ه.ق – ۹۱۰ ه.ق) تاریخ را جعل و تحریف کرده و به دروغ از تشنگی حسین و یارانش و قطع شدن دستان برادرش سخن گفته است. در حالی که در کتاب تاریخ طبری روایت دیگری آمده است.»[آ][ب]
بررسی ادعای موفقیت عباس در رساندن آب به خیمهگاه
در گام نخست برای بررسی این ادعا به کتاب تاریخ طبری مراجعه میکنیم تا از وجود روایتی که به آن استناد شده است مطمئن شویم.
با مراجعه به کتاب و بررسی صفحههای ۳۰۰۶ و ۳۰۰۷ جلد هفتم تاریخ طبری ترجمۀ ابوالقاسم پاینده از وجود این روایت مطمئن شدیم. این روایت از حُمَید بن مسلم اَزْدی — یکی از راویان حوادث محرم سال ۶۱ هجری قمری در لشکر عمر بن سعد — نقل شده است.[۱]
در گام دوم برای بررسی درستی ادعا متن روایت را دقیق مطالعه میکنیم. با کمی دقت در این روایت نکتهای را مییابیم که این ادعا به آن توجه نکرده است. راوی در قسمتی از روایت اشاره میکند: «این سه روز پیش از کشته شدن حسین بود.» یعنی آب سه روز پیش از کشته شدن حسین بن علی، در روز هفتم بر او و یارانش بسته شد. پس از این واقعه بود که امام سوم شیعیان به برادرش دستور داد تا با پنجاه نفر سواره و پیاده برای آوردن آب راهی شود. در ادامه روایت بیان میشود که آنها توانستند مشکهایشان را پر آب کنند و به خیمهگاه برگردند. در واقع این روایت مربوط به روز عاشورا نیست.
البته باید به این نکته توجه داشت که پس از این تلاش برای آب آوردن تلاشهای موفق دیگری هم رخ داد که یکی از آنها در شب عاشورا بود به طوری که صبح عاشورا حسین بن علی و برخی یارانش با آب تهیه شده در شب قبل غسل کردند و نوره کشیدند. پس با وجود چنین آب زیادی چرا تشنگی به وجود آمده است؟ جنگ در روز عاشورا پس از طلوع آفتاب شروع میشود و تا بعد از ظهر به درازا میکشد. از طرفی بخش زیادی از آب به مصرف کودکان و زنان میرسد. تا جایی که در میانه روز و نزدیک اذان ظهر، آب مشکها تمام شده و کمکم تشنگی آغاز میشود؛ یعنی چنین نبوده که از همان اول صبح تشنه باشند، بلکه از میانه روز تشنگی شروع میشود، چرا که تا اذان ظهر و نماز ظهر بیشتر یاران حسین بن علی زنده بودهاند و با او نماز خواندهاند، سپس بعد از نماز یک به یک به میدان نبرد رفته و کشته میشوند، برای همین عطش و تشنگی حدودا یک یا دو ساعت بعد از نماز ظهر زیاد شده و بر حسین بن علی و یارانش فشار میآورد.
بررسی ادعای داستانسرایی واعظ کاشفی درباره نحوه شهادت عباس
این ادعا میگوید حسین واعظ کاشفی تاریخ را تحریف کرده است و در کتاب روضة الشهدا درباره نحوه شهادت ابوالفضل العباس داستانسرایی و دروغگویی کرده است. از آنجایی که روضة الشهدا در سال ۹۰۷ ه.ق نوشته شده است برای بررسی درستی این ادعا باید ببینیم که آیا منابع پیش از روضة الشهدا از این رخدادها خبر دادهاند یا خیر؟
در صفحه ۱۷۶ کتاب «مقتل ابیمخنف» نوشتۀ ابی مخنف (حدود ۸۰ ه.ق – ۱۵۷ ه.ق) آمده است:[۲]
ثم قال: رحم الله العباس فلقد آثر وأبلى، وفدى أخاه بنفسه حتى قطعت يداه، فابدله الله عزوجل منهما جناحين يطير بهما مع الملائكة في الجنة كما جعل لجعفر بن ابي طالب (ع). وأن للعباس عند الله تبارك وتعالى منزلة يغبطونها جميع الشهداء يوم القيامة.
ترجمه:
سپس گفت: خدا رحمت کند عباس را که دچار بلا شد و خودش را فدای برادرش کرد تا اینکه دستانش بریده شد. پس خدای عزوجل به جای آنها دو بال به او داد تا با فرشتهها در بهشت پرواز کند همانطور که برای جعفر بن ابی طالب قرار داد. و عباس در روز قیامت نزد خدا دارای مقامی است که همۀ شهدا به آن غبطه میخورند.
همچنین در همین کتاب و در صفحۀ ۱۷۹ اینگونه آمده است:[۳]
فضربه حكيم بن طفيل الطائي السنبسى على يمينه فبراها فاخذ اللواء بشماله
فضربه زيد بن ورقاء الجهنى على شماله فبراها، فضم اللواء إلى صدره
فانقض عليه أبو عبد الله كالصقر فراه مقطوع اليمين واليسارترجمه:
پس حکیم بن طفیل طائی سنبسی بر دست راستش ضربه زد و آن را قطع کرد پس پرچم را با دست چپش گرفت.
پس زید بن ورقاء جهنی بر دست چپش ضربه زد و آن را قطع کرد، پس پرچم را به سینهاش چسباند.
پس اباعبدالله همانند شاهین به سمت او رفت و او را دید که دست راست و چپش بریده شده است.
در صفحۀ ۱۱۷ از جلد ۴ کتاب «مناقب آل ابی طالب» نوشتۀ «ابن شهر آشوب (۴۸۹ ه.ق – ۵۸۸ ه.ق)» آمده است:[۴]
فَفَرَّقَهُمْ فَكَمَنَ لَهُ زَيْدُ بْنُ وَرْقَاءَ الْجُهَنِيُّ مِنْ وَرَاءِ نَخْلَةٍ وَ عَاوَنَهُ حَكِيمُ بْنُ طُفَيْلٍ السِّنْبِسِيُّ فَضَرَبَهُ عَلَى يَمِينِهِ فَأَخَذَ السَّيْفَ بِشِمَالِهِ وَ حَمَلَ عَلَيْهِمْ وَ هُوَ يَرْتَجِزُ
فَقَاتَلَ حَتَّى ضَعُفَ فَكَمَنَ لَهُ الْحَكِيمُ بْنُ الطُّفَيْلِ الطَّائِيُّ مِنْ وَرَاءِ نَخْلَةٍ فَضَرَبَهُ عَلَى شِمَالِهِ فَقَالَ
ترجمه:
[عباس] آنها را متفرق کرد و زید بن ورقاع جهنی در پشت نخل به او کمین کرد و حکیم بن طفیل سنباسی او را یاری کرد و آن را به سمت راستش زد و شمشیر را در دست چپ گرفت و هجوم آورد و رجز خواند
پس جنگید تا ضعیف شد و حکیم بن طفیل الطائی از پشت درخت خرما به او کمین کرد و ضربه ای به سمت چپش زد پس [عباس] گفت
با توجه به مطالب بخش نخست دریافتیم که روایت برای روز هفتم است ولی عطش در روز دهم یا عاشورا رخ داده است. همچنین در بخش دوم دیدیم که در منابع قدیمیتر از روضة الشهدا به نحوه شهادت عباس بن علی پرداخته شده است و قطع دستان او داستان سرایی کاشف واعظی نیست.
منابع
[آ] ادعا در فیسبوک
[ب] ادعا در وبگاه
[۱] دانلود پیدیاف جلد ۴ تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده
[۲] مقتل ابیمخنف، صفحه ۱۷۶ – صفحه ۴۲ نسخه قائمیه (نسخه استفاده شده در مقاله) (دانلود پیدیاف)
[۳] مقتل ابیمخنف، صفحه ۱۷۹ – صفحه ۴۳ نسخه قائمیه
17 پاسخ
سلام، ممنون از این همه پیگیری و زمانی که برای گردآوری این محتواها میزارید.
با آرزوی سلامتی و دل خوش
سلام
خدا خیرتون بده بابت این روشنگریها و وقت و هزینه ای که صرف میکنید.
سلام عالی بوووود دمتون گرم 🙌
عالی بود واقعا
خیلی خیلی ممنونم از اینکه وقت با ارزشتون واسه آگاهی جامعه میزارید ❤❤❤
عالی بود
ممنون برای وقتی که برای این مطلب گذاشتید. من بشخصه چند جای تاریخ طبری رو با درصد کمی رو خوندم(که البته باتوجه به حجم کتاب عجیب نیست) چون دیدم واقعا هر چرت و پرتی در رابطه با تاریخ اسلامی منتشر میشه از این کتاب نشعت گرفته. واقعا کتاب عجیبی بود… ادعاهایی توش میشد که من تاحالا تو پیج های فکت هم ندیدم. یادمه چند صفحه قشنگ به گفت و گو با یک سگ پرداخته بود بعد راجب واقعه مهمی مثل عید غدیر کلا یک صفحه هم مطلب ننوشته بود… متوجه نمیشم چرا این دوره زمونه یادشون افتاده به همچین کتابی که از مجازی دو هیچ جلو هست بها بدن.
بدترین قسمتش اینه که کتاب هایی مثل نسخه اولیه دو قرن سکوت و پستی که شما بهش پرداختین هم از همه روایت های کتاب استفاده نمیکنه که از زبون چند نفر نوشته شده
بلکه فقط دو خط از حرف یک فرد خاص رو گزینشی انتخواب میکنن
با سلام و عرض ادب. از همراهی شما سپاسگزارم.
بله درست میفرمایید، در این دنیا بیطرفی معنایی ندارد. کتابها نیز از این قاعده مستثنی نیستند چرا که نویسندهها بیطرف نیستند.
متاسفانه بله، تحریف فراگیرترین حربه رسانه در این عصر است.
دیگه کاملتر از این نمیشد توضیح داد افرین
اینقد خوبن که نمیشه از هیچکدوم گذشت و گفت:
«اینو استوری نکنم»
همشون استوری میشن☺️
سلام
خدا خیرتون بده
خیلی عالی💯
سلام
خدا خیرتون بده
خیلی عالی 💯
خدا خیرتون بده. اجرتون قطعا محفوظ خواهد موند
مفید بود
سپاس
ممنون
نگاه خدا همیشه باهاتون باشه انشاءالله
خیلی عالی
خیلی ممنون از اینکه دقیق و با منبع موثق بررسی کردید 🌹
خسته نباشید ممنون از بررسی
موفق باشید❤