ریال کم ارزش ترین پول جهان، ایرانیان فقیر ترین مردم جهان!

در این روز ها که اقتصاد ایران اوضاع خوبی را به خود نمی‌بیند، دو جملهٔ «ریال به بی ارزش ترین پول جهان تبدیل شد» و «یک سوم فقرای دنیا را ایرانیان تشکیل می‌دهند» نه تنها در فضای مجازی، بلکه در میان مردم کوچه و بازار هم به شدت رد و بدل می‌شود؛ به طوری که می‌توان گفت کمتر کسانی پیدا می‌شوند که در کنار یک‌دیگر جمع شده‌ باشند و حداقل یکبار، یکی از این جملات را به زبان نیاورده باشند.

در ادامه به بررسی این دو ادعا می‌پردازیم:

• ریال کم ارزش ترین پول جهان!

چندی پیش، نشریه فوربس در گزارشی مدعی شد: ریال ايران ضعيف ترين واحد يولى جهان است به طوریكه با يک ريال ایران فقط ٠/٠٠٠٠٢۴ دلار آمريكا خريداری مى‌شود (يا به عبارت ديگر، هر دلار آمریکا برابر با ۴٢٢٧٣٠ ريال ايران است).[1]

اگر ملاک را ارز دولتی در نظر بگیریم؛ صحت ادعای مذکور برکسی پوشیده نیست، اما «کم ارزش ترین واحد پولی جهان بودن» به چه معناست؟

اولین برداشتی که بعد از خواندن این خبر به ذهن خطور می‌کند این است که: «وضعیت اقتصادی_رفاهی مردم ایران از تمام کشور های جهان بدتر است»، درحالی که ارزش پول ملی هیچ ارتباطی با وضعیت اقتصادی، معیشتی، رفاهی و… ندارد، به این معنا که اگر ما چهار صفر از واحد پولی خود حذف کنیم، در یک شب ارزش ریال از ٨١ کشور جهان بالاتر رفته و تقریبا برابر با ارزش پول ملی اروگوئه می‌شود؛[2] درحالی که در وضعیت معیشتی مردم هیچ تغییری ایجاد نمی‌شود، در حقیقت بررسی وضعیت درآمد در کنار ارزش پول ملی است که می‌تواند وضعیت قدرت خرید مردم را نشان دهد.

به عنوان مثال در طول تاریخ کشور های زیادی مانند آرژانتین، برزیل و ترکیه با حذف صفر های واحد پولی ملی خود، ارزش اسمی آن را بالاتر برده اند اما اینکار بر وضعیت معیشتی مردم آن کشورها تاثیری نداشته است.[3] بنابراین ارزشِ اسمیِ پول ملی معیار مناسبی برای سنجش وضعیت معیشتی مردم یک کشور نمی‌باشد.

• ایرانیان فقیر ترین مردم جهان!

مجلهٔ تحلیلی_خبری اکونومیست در گزارشی به نام «A year after Iran was shaken by protests, zealots have tightened their grip» بر این گزاره مدعی شد که یک سوم ایرانیان فقیر هستند (افرادی که کمتر از ٢دلار در روز درآمد دارند). سایت فکت‌یار نیز _با ادعای استناد به بانک جهانی_ به بررسی گزارش فوق پرداخته و آن را مورد تایید قرارداده است. [4]

تصویر ادعای اکونومیست:

در حقیقت اکونومیست منبعی برای ادعای خود ذکر نکرده و به عبارت «به گفته منابع رسمی» اکتفا کرده است، فکت‌یار نیز منبع دقیقی ارائه نکرده است و فقط از عبارت «بانک جهانی» به عنوان منبع استفاده کرده، در جست و جو بین مقالات بانک جهانی نیز مقاله ای که بر ادعای فکت‌یار صحه بگذارد یافت نکردیم.

اما بانک جهانی در گزارشی دیگر، درصد ایرانیانی که به طور میانگین کمتر از  «2.15 دلار» در روز درآمد داشته‌اند را ٠/٩ (نُه دهم) درصد دانسته است؛ این آمار در سال 2019 گرفته شده و اساس آن دلار برابری قدرت خرید (ppp) تعیین شده در سال 2017 می‌باشد.

نمودار ادعای بانک جهانی [5]:

توجه داشته باشید که ملاک های مختلفی برای اندازه گیری فقر در کشور ها وجود دارد و وجود درآمد «2.15دلار» در روز برای اکثریت ایرانیان نشانگر مطلوب بودن شرایط فقر نیست!

منابع ما:

[1]: ادعای نشریه فوربس

[2]: رتبه بندی ارزش ارزهای ملی

[3]: گزارش خبرآنلاین از کشور هایی که از پولی ملی خود حذف کرده‌اند

[4]: بررسی ادعای اکونومیست توسط فکت‌یار

[5]: گزارش بانک جهانی از درصد افراد زیر خط فقر ایران (شاخص 2.15 دلار در روز)