کاپیتولاسیون یا کنوانسیون وین ؟

چند وقتی ایست در فضای مجازی ادعایی درحال انتشار است با این مضمون که کاپیتولاسیون در زمان پهلوی دوم دروغی است که آیت الله خمینی به مردم گفته است؛ و کاپیتولاسیون در ایران   آن زمان واقعیت ندارد. در این مقاله می خواهیم به این ادعا بپردازیم.

این ادعا می گوید ایران در آن زمان به کنوانسیون وین پیوسته که همه کشور ها (به غیر از سودان جنوبی) در آن عضو هستند و مصونیت قضایی برای دیپلمات ها و مامورین سیاسی کشور های فرستنده در کشور میزبان، قانونی است که در همه دنیا برقرار است.
اما عده ای دیگر مدعی هستند که آن چیزی که در مجلس سنا و شورای ملی ایران تصویب شده پیمان کاپیتولاسیون است.

حال حقیقت چیست؟

کاپیتولاسیون چیست؟

کاپیتولاسیون در حقوق بین الملل یعنی یک معاهده یا قرارداد یکجانبه که به موجب آن یک دولت مستقل از صلاحیت خود در داخل مرزهای خود بر تابعان یک دولت خارجی چشم پوشی می کند. در نتیجه، اتباع خارجی، برای اکثر اهداف مدنی و کیفری، از اقدامات دادگاه ها و سایر نهادهای دولتی در ایالتی که کاپیتولاسیون را انجام می دهند مصون هستند.[1]

اگر بخواهیم در یک جمله خلاصه کنیم  کاپیتولاسیون
یعنی مصونیت قضایی اتباع یک کشور.

یعنی اگر اتباع یک کشور هرگونه جنایت اعم از دزدی،تجاوز و یا حتی قتل مرتکب شوند کشور میزبان حق پیگیری قضایی ندارد.

کنوانسیون وین چیست؟

در ۱۸ آوریل سال ۱۹۶۱ ( ۱۳۴۰ هجری شمسی)  برای سامان دادن به وضع خدمت ماموران دولتی در دیگر کشور ها ، معاهده ای در وینِ اتریش نوشته شد که طبق ماده 29 این معاهده تمام دیپلمات ها  و  مامورین سیاسی کشور های فرستنده در کشور میزبان، دارای مصونیت قضایی هستند.

فرق کنوانسیون وین با پیمان کاپیتولاسیون

در کنوانسیون وین، مصونیت قضایی محدود به مامورین سیاسی کشور های فرستنده است؛ ولی در کاپیتولاسیون  تمام اتباع  کشور فرستنده دارای مصونیت سیاسی هستند.

متن اصلی کنوانسیون وین

حال انچه در ایران اجرا شد کدام یک از این دو بود؟

چند وقت بعد از این کنوانسیون واشنگتن از تهران خواست که علاوه بر دیپلمات ها تمام مستشاران نظامی و کارکنان آمریکایی حاضر در ایران رو مشمول این کنوانسیون کند

تهران هم با این درخواست موافقت کرد

این یعنی علاوه بر مامورین سیاسی تمام مستشاران نظامی آمریکایی مشمول این کنوانسیون شدند و مصونیت قضایی آمریکایی ها در ایران از کنوانسیون وین فراتر رفت اما حالا تعداد مستشاران نظامی آمریکایی مگر چه تعداد بود که حائز اهمیت است؟

ژنرال هایزر در کتاب ماموریت در تهران می گوید  در اکتبر ۱۹۷۸ این تعداد به ۸۵ هزار نظامی می رسید

برای مقایسه، تعداد آمریکایی ها در کشور جنگ زده افغانستان از ۱۱۰ هزار نفر تجاوز نمی کرد.

بنابراین چیزی که در ایران اجرا شده فراتر از کنوانسیون وین بوده

و دولت ایران حق پیگیری قضایی و  تعیین مجازات برای هیچکدام از کارکنان آمریکایی اعم از مستشاران نظامی و کارمندان سیاسی را نداشته است.

همچنین گفتنی است، تصویری که از روزنامه اطلاعات که به آن برای عدم اجرای کاپیتولاسیون استناد می کنند.

مربوط به فردی آمریکایی بنام آرماندو سئلو است.
که همسر خود ایرمابو نزارس را به قتل می رساند؛
و دادگاه او را به ۱۲ سال حبس محکوم می‌کند. با توجه به مطالب بالا معلوم است که وی جزو کارمندان سیاسی یا نظامی آمریکایی نبوده و از مصونیت قضایی برخوردار نبوده است.

منابع: [1]: معنای کاپیتولاسیون

متن اصلی کنوانسیون

گزارش بی بی سی از تعداد مستشاران آمریکایی در افغانستان